Zatrudnienie osób z niepełnosprawnością w Polsce rośnie. Ale firmy wciąż nie wykorzystują potencjału miliona talentów

Polski rynek pracy stopniowo otwiera się na osoby z niepełnosprawnością. Coraz więcej pracodawców dostrzega ich kompetencje i wdraża rozwiązania wspierające inkluzywność oraz dostępność. Mimo pozytywnych zmian aktywność zawodowa osób z niepełnosprawnością przez cały czas pozostaje ponad dwukrotnie niższa niż w całym społeczeństwie. Eksperci podkreślają, iż najważniejsze znaczenie dla zwiększenia zatrudnienia mają kultura organizacyjna firm, edukacja kadry zarządzającej oraz planowana ustawa o asystencji osobistej – informuje agencja Newseria Biznes.

Według raportu Fundacji Integralia „Milion niewykorzystanych talentów” aktywność zawodowa osób z niepełnosprawnością wynosi w tej chwili 33,1 proc., podczas gdy w całym społeczeństwie wskaźnik ten sięga 73,4 proc. Oznacza to, iż na polskim rynku pracy przez cały czas pozostaje ogromny, niewykorzystany potencjał pracowników, którzy przy odpowiednim wsparciu mogliby znacznie częściej podejmować zatrudnienie.

Zatrudnienie osób z niepełnosprawnością rośnie, ale potencjał przez cały czas pozostaje niewykorzystany

Zdaniem ekspertów polskie firmy stają się coraz bardziej otwarte na zatrudnianie osób z niepełnosprawnością. W przedsiębiorstwach rośnie świadomość znaczenia różnorodności i inkluzywności, jednak potencjał tej grupy pracowników wciąż nie jest w pełni wykorzystywany.

– Już całkiem nieźle stoimy z inkluzywnością, natomiast mam poczucie, iż polski biznes przez cały czas jeszcze musi nad tym tematem popracować. Na pewno widzę zachodzące zmiany, w tym rosnącą otwartość pracodawców oraz większą świadomość potencjału osób z niepełnosprawnością. On wciąż jest albo nieodkryty, albo niewykorzystywany – mówi Agata Spała-Zakrzewska, ekspertka ds. inkluzywności i dostępności, prezeska i założycielka HR Fair Play, w rozmowie z agencją Newseria.

Dalsza część artykułu jest pod materiałem filmowym

Zgodnie z założeniami pierwszej polskiej Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021–2030 wskaźnik aktywności zawodowej tej grupy powinien wzrosnąć z 30 proc. w 2020 roku do 45 proc. w 2030 roku. Dane pokazują jednak, iż droga do osiągnięcia tego celu wciąż pozostaje długa.

Raport Fundacji Integralia wskazuje, iż w tej chwili wskaźnik aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnością wynosi 33,1 proc. To ponad dwukrotnie mniej niż w całym społeczeństwie, gdzie osiąga poziom 73,4 proc.

Niepełnosprawność w miejscu pracy to nie tylko widoczne ograniczenia

Eksperci zwracają uwagę, iż zmienia się również sposób postrzegania niepełnosprawności przez pracodawców. Coraz większą uwagę poświęca się osobom z tzw. niewidocznymi niepełnosprawnościami, których potrzeby przez lata pozostawały niedostrzegane.

– Niepełnosprawność to nie tylko osoba na wózku, o kulach, z widocznymi dysfunkcjami. Wśród nas jest wiele osób, które mają niewidoczną niepełnosprawność. Bardzo mnie cieszy, iż ten temat w firmach jest coraz bardziej zauważany, a to też jeden z elementów inkluzywności kultury, miejsca pracy i otwartości na różne potrzeby – podkreśla Agata Spała-Zakrzewska.

Zmiany zachodzą również w strukturze zatrudnienia osób z niepełnosprawnością. Jeszcze do 2010 roku głównym miejscem ich pracy były zakłady pracy chronionej (ZPCh), czyli przedsiębiorstwa przystosowane do zatrudniania osób z orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Ich zadaniem, obok prowadzenia działalności gospodarczej, jest także aktywizacja zawodowa tej grupy pracowników.

Według danych Fundacji Integralia do 2010 roku w zakładach pracy chronionej zatrudnionych było około 200 tys. osób z niepełnosprawnością. Do połowy 2025 roku liczba takich zakładów zmniejszyła się jednak o 71 proc., a liczba zatrudnionych w nich pracowników spadła o 64 proc. Coraz większą rolę w aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnością odgrywa więc otwarty rynek pracy.

Inkluzywność w firmach zwiększa otwartość osób z niepełnosprawnością

Eksperci podkreślają, iż wzrost zatrudnienia osób z niepełnosprawnością zależy nie tylko od przepisów prawa czy działań rekrutacyjnych, ale również od kultury organizacyjnej. To właśnie atmosfera zaufania i otwartości sprawia, iż pracownicy chętniej informują pracodawcę o swoich potrzebach i mogą w pełni wykorzystywać swój potencjał zawodowy.

– Dzisiaj osoby z niepełnosprawnością mają większą odwagę mówić o swojej niepełnosprawności, o swoich potrzebach, a jednocześnie bardzo mocno wpływa na to kultura organizacji. jeżeli firma buduje taką otwartość, kulturę zaufania do siebie jako do pracodawcy, to osoba z niepełnosprawnością na pewno ma większe możliwości powiedzenia o swoich potrzebach – uważa Agata Spała-Zakrzewska.

Rosnąca świadomość pracodawców znajduje odzwierciedlenie również w danych dotyczących aktywności zawodowej. Według Głównego Urzędu Statystycznego na koniec IV kwartału 2025 roku aktywnych zawodowo było 534 tys. osób z niepełnosprawnościami w wieku od 16 do 89 lat. Spośród nich pracowało 491 tys. osób.

Racjonalne ulepszenia pomagają zatrzymać pracowników i budować dostępne miejsca pracy

Coraz więcej przedsiębiorstw wdraża politykę racjonalnych usprawnień, dzięki której pracownicy mogą liczyć na wsparcie dostosowane do swoich indywidualnych potrzeb. Jak podkreślają eksperci, rozwiązania te służą nie tylko osobom z niepełnosprawnością, ale również wszystkim pracownikom, którzy zmagają się z czasowymi problemami zdrowotnymi lub innymi ograniczeniami wpływającymi na wykonywanie obowiązków zawodowych.

– Moje doświadczenia współpracy z firmami, którym pomagam, są takie, iż o ile wdrażają politykę racjonalnych usprawnień, to okazuje się, iż każdy pracownik, który na jakimś etapie walczy na przykład z problemami ze zdrowiem, może skorzystać z różnych uprawnień w miejscu pracy. Na pewno można dużo więcej zrobić, żeby osoby z niepełnosprawnością miały taką odwagę i możliwość mówienia o tym, iż mają niepełnosprawność i iż w związku z tym też mogą mieć jakieś potrzeby i warto mieć tę świadomość – zaznacza Agata Spała-Zakrzewska.

Zdaniem ekspertów rozwój takich rozwiązań sprzyja budowaniu nowoczesnych i dostępnych miejsc pracy. Dzięki temu osoby z niepełnosprawnością mogą nie tylko łatwiej podejmować zatrudnienie, ale również dłużej pozostawać aktywne zawodowo.

Uprawnienia pracowników z niepełnosprawnością wymagają większej świadomości pracodawców

Osoby z niepełnosprawnością zatrudnione na podstawie umowy o pracę korzystają z szeregu uprawnień wynikających z ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przepisy przewidują m.in., iż czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo, natomiast w przypadku osób z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności obowiązuje skrócony czas pracy – 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo.

Pracownikom ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności przysługuje również dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym, pod warunkiem przepracowania roku od dnia uzyskania odpowiedniego stopnia niepełnosprawności.

Jednocześnie eksperci zwracają uwagę, iż część osób nie informuje pracodawcy o posiadanym orzeczeniu, obawiając się stereotypowego postrzegania lub oceniania wyłącznie przez pryzmat przysługujących im uprawnień.

– Z drugiej strony mam też poczucie, iż osoby z niepełnosprawnością mają różnego rodzaju uprawnienia w miejscu pracy i czasami obawa, iż nie mówią o swoim orzeczeniu, wynika z tego, iż nie chcą być postrzegane przez pryzmat jakichś uprawnień albo tylko niepełnosprawności. Im więcej świadomości w firmie, im więcej edukacji liderów, działów HR oraz zarządów, tym więcej jest możliwości wspierania zatrudniania i klimatu zaufania do pracodawcy – wyjaśnia Agata Spała-Zakrzewska.

Ustawa o asystencji osobistej może zwiększyć zatrudnienie osób z niepełnosprawnością

Eksperci wskazują, iż jednym z najważniejszych rozwiązań mogących zwiększyć aktywność zawodową osób z niepełnosprawnością jest ustawa o asystencji osobistej. Prace nad projektem nabierają tempa – 14 maja br. zakończyła je nadzwyczajna komisja ds. projektów ustaw o asystencji osobistej dla osób z niepełnosprawnościami. Kolejnym etapem będzie procedowanie projektu w Komisji Polityki Społecznej i Rodziny.

Zdaniem specjalistów brak wsparcia w codziennym funkcjonowaniu jest dziś jedną z głównych przyczyn pozostawania wielu osób z niepełnosprawnością poza rynkiem pracy. Asystencja osobista może znacząco ograniczyć tę barierę.

– Uchwalenie ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnością na pewno wpłynie na rynek pracy osób z niepełnosprawnością. w tej chwili bardzo dużo osób pozostaje poza rynkiem, dlatego iż nie ma wsparcia w czynnościach codziennych, od organizacyjnych, poprzez pielęgnacyjne, po to, iż ktoś pomoże takiej osobie się ubrać, wyjść z domu, dotrzeć do miejsca pracy – tłumaczy Agata Spała-Zakrzewska.

Asystent osobisty nie pełni roli opiekuna. Jego zadaniem jest wspieranie osoby z niepełnosprawnością w codziennym funkcjonowaniu w sposób zgodny z jej wolą oraz indywidualnymi potrzebami. Dzięki temu możliwe staje się prowadzenie bardziej samodzielnego życia, większa aktywność społeczna, a także łatwiejsze podejmowanie i utrzymanie zatrudnienia.

– Ja jako osoba z niepełnosprawnością, która korzysta zarówno ze wsparcia asystenckiego, jak i osób mi bliskich, doskonale wiem, iż gdyby nie ono, nie byłabym tak aktywna zawodowo jak dzisiaj. Przełoży się to więc na to, iż więcej osób będzie mogło podejmować zatrudnienie, będzie aktywnych społecznie, a co za tym idzie, będzie rozwijać pewne kompetencje, które później mogą być wykorzystywane w pracy – zaznacza Agata Spała-Zakrzewska.

Rynek pracy – dostępność bez barier

Coraz większa otwartość pracodawców, rozwój kultury inkluzywności oraz planowane zmiany legislacyjne pokazują, iż rynek pracy stopniowo staje się bardziej dostępny dla osób z niepełnosprawnością. Eksperci podkreślają jednak, iż pełne wykorzystanie potencjału choćby miliona osób będzie możliwe tylko wtedy, gdy równolegle będą rozwijane rozwiązania wspierające dostępność, edukację pracodawców oraz aktywizację zawodową. To nie tylko szansa na poprawę jakości życia osób z niepełnosprawnością, ale również odpowiedź na rosnące potrzeby rynku pracy i niedobór pracowników w wielu branżach.

Źródło i na podstawie: Newseria Biznes

To też może Cię zainteresować:

„Włączanie wykluczonych grup – remedium na pogłębiający się deficyt kadrowy?” Debata Forum Pracownika i Pracodawcy